Transactionele Analyse (TA) staat voor een psychologisch model dat op vele wijzen is toe te passen. Een relatief eenvoudig model dat inzicht geeft in de wijze waarop mensen communiceren. De uitgebreide vorm van deze leer wordt ingezet voor analyse, diagnostiek en therapie. Er was veel kritiek op TA omdat vanuit de conventionele psychotherapie bezwaar werd gemaakt op de eenvoud en dat uit wordt gegaan dat mensen zelf verantwoordelijk zijn voor hun handelen en lijden. TA werd en wordt nog vaak als onwetenschappelijk betiteld. Kan allemaal best zijn maar de ‘evidence based’ resultaten zijn vaak verbluffend. Dit in tegenstelling tot, bijvoorbeeld, cognitieve therapievormen.

Script
Een opgroeiend kind probeert de wereld en zijn plaats erin te begrijpen en volgens de TA doet hij dat door een script op te stellen, een soort bewuste of halfbewuste planning van zijn (toekomstige) leven. Ouders en andere belangrijke personen in het leven van het kind hebben een belangrijke invloed op het ontstaan ervan. Het script wordt gedurende de verdere levensloop steeds aangepast, maar de kern en uitgangspunten ervan worden al in de vroege jeugd vastgelegd. Eenmaal volwassen is men zich niet meer bewust van het script.

De TA gaat ervan uit dat de mens steeds weer opnieuw de strategieën uit zijn kindertijd toepast, ook als dat tot pijn of mislukking leidt. Door ervaringen in de vroege levensjaren neemt de mens al in zijn jeugd besluiten over hoe hij in zijn verdere leven met zichzelf en zijn omgeving om zal gaan. Deze positieve of negatieve besluiten zijn van invloed op de kwaliteit van de verdere levensloop.
Groei en ontwikkeling worden geremd door negatieve besluiten (“ik ben niet OK” of “jij bent niet OK”) terwijl positieve besluiten een stimulerende invloed hebben (“ik ben OK en jij bent OK”). Er worden drie soorten scripts onderscheiden, die van de winnaar, de verliezer en de niet-winnaar. Deze drie typen scripts kunnen zich ook afspelen binnen één en dezelfde persoon.

De TA onderscheidt drie ego-posities die in elk persoon verenigd zijn: de ouder, het kind en de volwassene. Vanuit deze posities kunnen transacties met de ander plaatsvinden.

Een transactie binnen de TA is een wederzijdse communicatie, waarbij er tegelijkertijd sprake is van waarneembare feitelijke communicatie en parallel daaraan interactie op een onuitgesproken psychologisch niveau. Bijvoorbeeld: iets met een lieve stem zeggen, maar sarcastisch bedoelen.

Er wordt onderscheid gemaakt tussen de zogenaamde complementaire transacties en gekruiste transacties.

Complementaire transacties
In complementaire transacties is er sprake van een evenredige vorm van transacties. Bijvoorbeeld: een kind-kind transactie zoals aangegeven in het schematische voorbeeld. De praktische uitwerking daarvan kan de volgende korte dialoog zijn. De ene vraagt vanuit zijn kind ego-positie: “Wil je een snoepje?” en dan kan de ander vanuit zijn kind-positie reageren met: “Mmmmm, ik ben dol op snoep.” Hoewel het wat kinderlijk aandoet, is hier toch sprake van een evenredige en effectieve vorm van communiceren: een effectieve transactie.

Gekruiste transacties
In een gekruiste transactie is er sprake van een mismatch van ego-posities. De ego-positie die de ene aanspreekt bij de ander, is een andere dan waar de ander bij de ene aan appelleert. In de schematische weergave wordt dat weergegeven als iemand die vanuit zijn ouder het kind in de ander aanspreekt, terwijl deze vervolgens reageert vanuit zijn kind en een appel doet aan het kind bij de ander. In de praktijk zou dat als volgt kunnen worden verbeeld:

Verzender vanuit ouder-positie: “Wil jij wel even snel je kamer opruimen”, daarmee de ander als zijn kind aansprekend.
Ontvanger vanuit kind-positie: “Kamers opruimen is hartstikke stom!”, en deze doet daarmee een appél op de verzender vanuit zijn kind-positie.

Gekruiste transacties worden in de TA beschouwd als niet effectief.

Twee eenvoudige modellen:

Parallel oftewel complementair

 

Kruistransactie oftewel ineffectief

De Ontwikkelingspsychologie laat zien dat iemands persoonlijkheidsstructuur (in de volksmond karakter) in de basis wordt gevormd tussen het derde en twaalfde levensjaar. De exacte periode is discutabel echter te lezen als een richtsnoer. Frappant in dit geval is dat een kleiner deel ontstaat uit genetische factoren. Denk hierbij aan de biologie van de hersenen, elementen als temperament, energieniveau en vaardigheden tot zintuigelijke waarneming.
Het overgrote deel van onze persoonlijkheidsstructuur wordt in deze levensfase gevormd door situationele omstandigheden. Eenvoudig gezegd, het nest van waaruit je opgroeit, de boodschappen die je meekrijgt (je programmering) en gebeurtenissen die invloed hebben op je ontwikkeling.

Ieder van ons herkent boodschappen als ‘let goed op’, ‘doe je best’, ‘wees beleefd’, ‘eet je bord leeg’ of ‘kom op tijd’. Een grote set aan expliciete en impliciete boodschappen die ankeren in je brein, je gevoelsleven beïnvloeden en als geheel een onderdeel uit gaan maken van het programma waarlangs je je gedraagt voor de rest van je leven.
Zowel in de TA als in NLP (Neuro Linguïstisch Programmeren) wordt ervan uitgegaan dat het nagenoeg onmogelijk is die basisset hersenprogramma’s structureel te veranderen. Eén van de redenen waarom vele therapievormen relatief weinig succesvol zijn. Echter door inzicht en vaardigheid te ontwikkelen over je eigen persoonlijkheidsstructuur, je gedachten, gevoelens en gedrag, kunnen effectieve elementen worden toegevoegd. Eenvoudigweg, het is moeilijk iets af te leren maar je kan er wel wat bijleren.

We beperken ons hier tot communicatieleer en het herkennen van egoposities. Met als doel waar te nemen vanuit welke positie iemand ageert of reageert om hierop positieve invloed uit te kunnen oefenen. Positief omdat het in dit model niet gaat over goed of slecht. Het gaat over het te bereiken resultaat. Toe te passen in leren en luisteren, debatteren, managen, vergaderen, overal dus. Echter TA is een ook goed hulpmiddel om vroegtijdig te zien hoe een ander je middels boodschappen vanuit een bepaalde egopositie probeert te manipuleren voor diens eigen gewenste resultaat.
Geoefende waarnemers herkennen ego-posities ook in non-verbale communicatie zoals lichaamshouding, mimiek en gestiek.

Mocht je interesse hebben in Transactionele Analyse, kijk dan op het web. Er is veel literatuur beschikbaar over dit onderwerp. Een van de beste leer- en werkboeken over TA: https://www.tijdstroom.nl/boek/leerboek-transactionele-analyse#.WWmYGLpuJZU

Genoeg theorie, nu enkele voorbeelden uit een recent debat.
Maar eerst een uitgebreide disclaimer!
De korte videofragmenten zijn voorbeelden. Leerzaam, echter nooit bedoeld desbetreffende spreker te kwalificeren. Immers iedereen, dus niemand uitgezonderd, bevindt zich, op diverse ogenblikken in verschillende situaties, in iedere mogelijke ego-positie. Doorgaans volkomen onbewust overigens.
We hebben deze posities nodig om kleurrijk te communiceren. Om vorm en inhoud te geven aan onze gedachten en gevoelens. Deze te vertalen in gedrag. Kortom, er is geen goed of fout. Dus suggesties gaan over effectiever communiceren.

Fragment 1:
Ego-positie: volwassene
De spreker geeft, in het hier en nu, een opsomming van data. Kwalificeert noch suggereert. Het is wat het is.

 

Fragment 2:
Ego-positie: aangepast kind.
De spreker geeft in inhoud, houding en intonatie een verstopte vraag weer, namelijk: ‘neem me serieus’ want ik heb er over nagedacht. Lokt daarmee een parallelle transactie uit vanuit voedende ouder. Dan is de transactie geslaagd.
Maar wat als de reactie met een glimlach zou zijn: “wat knap dat je hebt nagedacht”. Dan verliest het zijn kracht en zeggenschap.
Suggestie: vanuit volwassene: ‘na zorgvuldig nadenken vinden wij….”

 

Fragment 3:
Ego-positie: negatief aangepast kind.
Spreker coupeert commentaar met een zinsnede die bedekt suggereert: “na nana na na, heb je al weggegeven!”. Wil daarmee een transactie dus reactie vanuit kritische ouder voorkomen. Echter, een kruistransactie uitlokken bevordert escalatie.
Suggestie: je verandert niet van ego-positie maar reageert vanuit positief aangepast kind. Licht dienstbaar zeg maar. Bijvoorbeeld: “ik begrijp uw zorg over zeggenschap van de raad. Die deel ik beslist dus doe met dit Raadsvoorstel een handreiking dit te herstellen”.


Fragment 4:
Ego-positie: aangepast kind.
Inhoudelijk zowel als in gestiek (gebaren) en mimiek (gezichtsuitdrukking) probeert de spreker een drogreden tot argument te verheffen. Maar ja, dat wordt lastig als je ook wel voelt dat er wat schuurt.
Suggestie: communiceren vanuit volwassene. Voorbeeld: “met ons voorstel voorkomen we twee raadsprocedures over onderwerpen waarover wij reeds overeenstemming hebben. Dat vergroot de slagkracht van onze gemeente”.


Fragment 5:

Ego-positie: volwassene.
Dit is een instinker. “Kletskoek”, een beetje smalende lach, schuddend (bijna van nou nou moet dat nou), suggereert aangepast kind. Maar de spreker geeft feitelijk weer hoe en wat en kiest ervoor het argument van de wethouder kletskoek te noemen.
“Met alle respect” is hoe de spreker blijkbaar vindt hoe het hoort en dat stukje is aangepast kind.


Fragment 6:

Ego-positie: aangepast kind.
Het is een positie die lijkt op een kind dat wordt betrapt met een hand in de koektrommel. Van het gehalte ‘is helemaal niet zo, je denkt dat wel, maar ik heb het niet gedaan’. Hiermee wordt de toehoorder beslist niet aangesproken op zijn volwassene ego-positie, eerder op voedende ouder. En als het misgaat op kritische ouder.
Suggestie: vanuit volwassene: “voorzitter, er is niets weggegeven. Met elkaar hebben wij in 2010 goed nagedacht over het Besluit en hierover in gezamenlijkheid besloten”. Weg escalatie, hooguit verschil in argumenten.

Trouwens, Les 3 is geschreven vanuit de ego-positie voedende ouder 🙂

. Lid Van der VeerSTERK debat*Transactionele Analyse (TA) staat voor een psychologisch model dat op vele wijzen is toe te passen. Een relatief eenvoudig model dat inzicht geeft in de wijze waarop mensen communiceren. De uitgebreide vorm van deze leer wordt ingezet voor analyse, diagnostiek en therapie. Er was veel kritiek op TA omdat...Politieke Partij voor Constructieve Onvrede zonder Taboes - FORTIS ET LIBOR (sterk en vrij)